Bulimia psychiczna – co to jest? Definicja i znaczenie
Bulimia psychiczna (żarłoczność psychiczna, łac. bulimia nervosa) to złożone zaburzenie odżywiania o podłożu emocjonalnym, charakteryzujące się naprzemiennym występowaniem epizodów niekontrolowanego objadania się oraz zachowań kompensacyjnych mających na celu zapobieżenie przyrostowi masy ciała. W przebiegu tego zaburzenia osoba chora doświadcza nawracających epizodów pochłaniania bardzo dużych ilości pokarmu w krótkim czasie, po których podejmuje działania kompensacyjne mające na celu zapobieganie przyrostowi masy ciała, takie jak prowokowanie wymiotów, stosowanie restrykcyjnych głodówek, nadużywanie środków przeczyszczających lub moczopędnych oraz podejmowanie nadmiernej, wycieńczającej aktywności fizycznej.
Synonimy, etymologia i historia bulimii
Kiedy staramy się zgłębić ten temat, w literaturze medycznej oraz w rozmowach ze specjalistami możemy napotkać różne określenia tego zaburzenia. Oficjalna bulimia psychiczna definja często wymienia takie nazwy jak żarłoczność psychiczna czy łacińska bulimia nervosa. Choć nazwy te brzmią bardzo medycznie, kryją pod sobą to samo bolesne doświadczenie braku kontroli nad jedzeniem. Aby lepiej zrozumieć bulimia psychiczna znaczenie, warto cofnąć się w czasie i przyjrzeć historii tej nazwy.
Samo słowo ma bardzo stare korzenie. Nazwa choroby pochodzi od greckiego słowa bulimis oznaczającego „byczy głód”. Po raz pierwszy sformułowania tego użył starożytny lekarz Galen już w II wieku n.e., opisując stan niezwykle silnego łaknienia. Przez całe stulecia medycyna nie potrafiła jednak właściwie zaklasyfikować tego problemu. Przez lata bulimia była traktowana po prostu jako odmiana anoreksji psychicznej (jadłowstrętu). Dopiero stosunkowo niedawno sytuacja uległa zmianie. Brytyjski psychiatra Gerald Russell w 1979 roku jako pierwszy dokładnie opisał i wyodrębnił bulimię psychiczną jako odrębną jednostkę chorobową o własnym, specyficznym przebiegu. Dzięki temu badacze i lekarze mogli lepiej zrozumieć, że pacjenci z tym problemem potrzebują zupełnie innej, wyspecjalizowanej ścieżki wsparcia.
Mechanizm i objawy cyklu bulimicznego
Zrozumienie tego, co dzieje się w głowie i ciele osoby chorej, pomaga nam – rodzicom i opiekunom – spojrzeć na nią z większą łagodnością i empatią. Cała choroba opiera się bowiem na powtarzającym się, niezwykle trudnym do przerwania cyklu.
- Emocjonalny wyzwalacz: Cykl bulimiczny jest napędzany przez nagromadzony stres, lęk, poczucie bezradności lub inne trudne emocje. Jedzenie staje się dla chorego sposobem na szybkie, choć pozorne, uregulowanie napięcia psychicznego.
- Napad objadania się: Kiedy napięcie sięga zenitu, następuje napad objadania się. Różni się on od zwykłego posiłku tym, że chory zjada ogromną liczbę kalorii w krótkim czasie, znajdując się w stanie niemal całkowitego odcięcia od rzeczywistości. Następuje kompletna utrata kontroli nad ilością i rodzajem spożywanego pokarmu.
- Wstyd i poczucie winy: Po zakończonym napadzie natychmiast pojawia się poczucie winy, wstyd, wstręt do samego siebie oraz ogromny lęk przed przybraniem na wadze.
- Zachowania kompensacyjne: Aby zapobiec przyrostowi masy ciała, chora osoba podejmuje zachowania kompensacyjne. Najbardziej znanym jest wywoływanie wymiotów, ale chorzy sięgają również po restrykcyjne głodówki, leki przeczyszczające lub wycieńczający sport. Dają one chwilową ulgę i poczucie powrotu kontroli, ale stres szybko narasta ponownie, a cały cykl się powtarza.
Granice pojęcia – bulimia a anoreksja
Jako rodzice czasami możemy mieć trudność z odróżnieniem różnych zaburzeń odżywiania. Szczególnie często mylone są bulimia a anoreksja. Choć oba te zaburzenia wiążą się z lękiem przed przybraniem na wadze, przebiegają zupełnie inaczej. Poniższa tabela przedstawia główne różnice diagnostyczne, które ułatwiają zrozumienie granic obu pojęć.
| Cecha porównawcza | Bulimia psychiczna | Anoreksja psychiczna (jadłowstręt psychiczny) |
|---|---|---|
| Masa ciała | Masa ciała zazwyczaj mieści się w normie, choć może się wahać. Z tego powodu choroba bywa niewidoczna dla bliskich na pierwszy rzut oka. | Chory dąży do skrajnie niskiej wagi, co prowadzi do silnego, niebezpiecznego dla życia wychudzenia. |
| Kontrola apetytu | Pojawia się utrata kontroli nad ilością jedzenia. Silny, trudny do powstrzymania głód prowadzi do napadów. | Występuje bardzo mocna, wręcz sztywna kontrola i surowe ograniczanie posiłków. |
| Napady objadania się | Napady są stałym, głównym i powtarzającym się elementem tego zaburzenia. | W typie restrykcyjnym napady nie występują, a w typie oczyszczającym zdarzają się rzadko. |
| Obraz choroby w codzienności | Trudności są skrywane pod maską normalnego jedzenia w towarzystwie oraz potajemnych napadów i oczyszczania. | Unikanie posiłków widać na co dzień, a jedzenie bywa celebrowane lub dzielone na drobne cząstki. |
Fizyczne skutki, diagnostyka i leczenie bulimii
Jakie są fizyczne konsekwencje i skutki bulimii dla organizmu dziecka lub osoby dorosłej? Częste prowokowanie wymiotów i stosowanie drastycznych metod oczyszczania bardzo mocno obciąża organizm. Do widocznych powikłań należą zniszczenie szkliwa zębów przez kwas żołądkowy, co prowadzi do próchnicy i nadwrażliwości. Często pojawia się obrzęk ślinianek (opuchlizna wokół żuchwy) oraz rany i blizny na dłoniach, nazywane w medycynie objawem Russella. Powstają one mechanicznie, gdy chory prowokuje odruch wymiotny. U kobiet częstym skutkiem są zaburzenia miesiączkowania, a także suchość skóry i osłabienie włosów.
Jakie są najpoważniejsze zagrożenia dla zdrowia i życia? Do najbardziej niebezpiecznych powikłań bulimii należą zaburzenia elektrolitowe, a szczególnie nagły spadek poziomu potasu (hipokaliemia), magnezu i sodu. Wynikają one z ciągłego odwadniania organizmu, prowokowania wymiotów oraz brania zbyt dużych dawek leków. Stan ten bezpośrednio zagraża zdrowiu i życiu, ponieważ może wywołać niebezpieczne zaburzenia rytmu serca, a w skrajnych przypadkach – nagłe zatrzymanie krążenia.
Jak wyglądają badania na bulimię oraz diagnostyka medyczna? Kiedy podejrzewamy, że bliska nam osoba zmaga się z tym problemem, pierwszym krokiem powinna być wizyta u lekarza. Diagnostyka lekarska i badania na bulimię obejmują wykonanie pełnej morfologii krwi, jonogramu (poziom elektrolitów), ocenę czynności nerek oraz badanie EKG, które pozwala sprawdzić pracę serca. Pilna i niezwłoczna konsultacja z lekarzem rodzinnym lub psychiatrą jest konieczna w przypadku wystąpienia omdleń, kołatania serca, silnego osłabienia mięśniowego lub myśli autoagresywnych.
Jak leczy się bulimię i gdzie szukać skutecznej pomocy? Leczenie bulimii powinno być kompleksowe i łączyć różne formy wsparcia. Główną, zalecaną metodą pomocy o potwierdzonej naukowo skuteczności jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT lub jej specjalna wersja CBT-E). Pomaga ona osobie zmagającej się z chorobą zrozumieć błędne koło emocji i zachowań oraz wypracować zdrowe sposoby radzenia sobie ze stresem. Niezwykle ważną częścią drogi do zdrowia jest także współpraca z doświadczonym psychodietetykiem, który na nowo uczy prawidłowego bilansowania posiłków i odbudowuje zdrową relację z jedzeniem. Czasami pomocniczo stosuje się leki (np. antydepresanty przepisywane przez lekarza psychiatrę), a w sytuacjach skrajnego wycieńczenia lub bezpośredniego zagrożenia życia konieczne bywa leczenie w szpitalu.